Kalo te përmbajtja

Zonat e mbrojtura

Një zonë e mbrojtur është një hapësirë me kufij të përcaktuar që menaxhohet ligjërisht për ruajtjen afatgjatë të natyrës. Statusi përcakton çfarë lejohet dhe çfarë jo.

Kategoritë IUCN

Shqipëria dhe Kosova i klasifikojnë zonat sipas sistemit të IUCN. Ligji shqiptar për zonat e mbrojtura (nr. 81/2017) i përafron kategoritë kombëtare me këtë sistem.

flowchart LR
    A["Ia · Ib<br/>Mbrojtje e rreptë"] --> B["II · III<br/>Ruajtje me vizitë"] --> C["IV<br/>Menaxhim aktiv"] --> D["V · VI<br/>Përdorim vendor e i qëndrueshëm"]
Kategoria Emri Qëllimi kryesor
Ia Rezervat i rreptë natyror Mbrojtje e rreptë; qasje shumë e kufizuar, kryesisht për kërkim
Ib Zonë e egër Natyrë e paprekur, pa infrastrukturë të përhershme
II Park kombëtar Mbrojtja e ekosistemeve të mëdha, me vizitë dhe edukim
III Monument natyre Mbrojtja e një elementi të veçantë (shpellë, kaskadë, pemë)
IV Zonë e menaxhuar për habitat/specie Ndërhyrje aktive për një specie ose habitat
V Peizazh i mbrojtur Bashkëveprim i njeriut me natyrën me vlerë të veçantë
VI Zonë e mbrojtur me burime të menaxhuara Përdorim i qëndrueshëm i burimeve natyrore

Pse ka rëndësi kategoria

Në një park kombëtar (II) ndërtimi dhe shfrytëzimi industrial kufizohen shumë; në një peizazh të mbrojtur (V) lejohen më shumë veprimtari vendore. Para se të thuash "kjo ndalohet", kontrollo kategorinë dhe zonimin e brendshëm të zonës.

Shembuj

  • Thethi: peizazh alpin, biodiversitet i lartë.
  • Valbona: lugina alpine dhe ekosistem malor.
  • Llogaraja: ndërthurje mal-det.
  • Divjakë-Karavasta: laguna dhe habitate të shpendëve.
  • Butrinti: trashëgimi kulturore dhe natyrore.
  • Lumi i Egër i Vjosës (2023): shpallur pas një fushate të gjatë, shih rastin Vjosa.
  • Bjeshkët e Nemuna: masiv malor me biodiversitet të pasur.
  • Sharri: ekosisteme alpine dhe kullota tradicionale.

Rrjete ndërkombëtare

Një vend mund të jetë pjesë e disa rrjeteve njëkohësisht, me detyrime të ndryshme. Detajet janë te Konventat & standardet.

  • Ramsar

    Zona të lagështa me rëndësi ndërkombëtare.

  • UNESCO

    Vende të Trashëgimisë Botërore, natyrore ose të përziera.

  • Emerald / Natura 2000

    Rrjete habitatesh dhe specieve të mbrojtura në Evropë.

  • KBA

    Zona Kyçe të Biodiversitetit, identifikuar me kritere shkencore; jo domosdoshmërisht të mbrojtura ligjërisht.

Nga statusi te zbatimi

Shpallja e një zone nuk garanton vetvetiu mbrojtjen e saj. Objektivat, zonimi, masat, buxheti dhe monitorimi duhet të lidhen në një plan që zbatohet dhe rishikohet. Shih Menaxhimi i zonave dhe specieve.

Si të verifikosh statusin e një vendi

  1. Kërko zonën te Protected Planet për kategorinë dhe kufirin orientues.
  2. Kontrollo aktin ligjor të shpalljes te QBZ (Shqipëri) ose Gazeta Zyrtare e Kosovës.
  3. Kërko planin e menaxhimit dhe zonimin nga institucioni përgjegjës: Kërko informacion publik.
  4. Krahaso me hartën e projektit. Kufijtë atje vijnë nga OpenStreetMap dhe janë vetëm orientues.

Burimet