Treguesit

Një tregues është një matje e përcaktuar qartë që mund të përsëritet me kalimin e kohës: ka njësi, burim të dhënash, periudhë dhe, shpesh, objektiv. Raportet ndërkombëtare mbështeten në lista të miratuara treguesish, që shtetet i plotësojnë me të dhëna kombëtare. Për si të lidhësh një tregues me kontributin tënd, shih Si të raportosh ndërkombëtarisht.

Çfarë e bën një tregues të mirë

Përkatës

Lidhet me atë që duam të dimë?
I matshëm

Ka njësi dhe metodë të qartë?
I ndjeshëm

Ndryshon kur ndryshon gjendja e natyrës?
I krahasueshëm

Krahasohet në kohë dhe mes vendeve?
Me burim të vazhdueshëm

Kush do t'i mbledhë të dhënat vitin tjetër?

Renditja sipas DPSIR

Agjencia Evropiane e Mjedisit i grupon treguesit sipas zinxhirit shkak-pasojë-përgjigje. Ndihmon që një raport të mos ngatërrojë çfarë po ndodh me çfarë po bëhet.

flowchart LR
    D[Forca lëvizëse] --> P[Trysni] --> S[Gjendje] --> I[Ndikim] --> R[Përgjigje]
    R -.-> D

Grupi	Pyetja	Shembuj
Forca lëvizëse	Pse ndodh?	Rritja e kërkesës për energji, turizëm, ndërtim
Trysni	Çfarë i bëhet natyrës?	Sipërfaqja e prerë, ujë i nxjerrë, ndotje e hedhur
Gjendje	Si është natyra?	Gjendja ekologjike e lumit, popullatat e specieve
Ndikim	Çfarë humbet?	Zhdukja e specieve, humbja e shërbimeve të ekosistemit
Përgjigje	Çfarë po bëhet?	Zona të reja të mbrojtura, plane menaxhimi, gjoba

Treguesit kryesorë ndërkombëtarë

OZHQ (SDG)Kuadri Global i BiodiversitetitZonat e mbrojturaUNESCO dhe RamsarKuadri evropian

Treguesi	Çfarë mat
15.1.1	Sipërfaqja pyjore si pjesë e sipërfaqes totale
15.1.2	Pjesa e vendeve të rëndësishme për biodiversitetin tokësor dhe të ujërave të ëmbla që mbulohen nga zona të mbrojtura
15.3.1	Pjesa e tokës së degraduar
15.5.1	Indeksi i Listës së Kuqe
6.3.2	Pjesa e trupave ujorë me cilësi të mirë
6.6.1	Ndryshimi në shtrirjen e ekosistemeve të lidhura me ujin
14.5.1	Mbulimi i zonave detare nga zona të mbrojtura
11.4.1	Shpenzimet për ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore për frymë

Kuadri ka tregues kryesorë (headline), të përbërë dhe plotësues. Shembuj:

Objektivi	Treguesi kryesor
1	Përqindja e tokës dhe detit nën planifikim hapësinor që merr parasysh biodiversitetin
2	Sipërfaqja nën restaurim
3	Mbulimi nga zona të mbrojtura dhe masa të tjera efektive të ruajtjes (OECM)
4	Indeksi i Listës së Kuqe
6	Shpejtësia e vendosjes së specieve pushtuese

Lista e plotë dhe metodologjitë: sekretariati i CBD.

Treguesi	Çfarë mat
Mbulimi	Pjesa e territorit ose e detit nën mbrojtje ligjore
Përfaqësimi	A mbrohen të gjitha llojet e ekosistemeve, jo vetëm ato më të lehtat
Lidhshmëria (ProtConn)	Sa të lidhura janë zonat mes tyre
Efektshmëria e menaxhimit	Rezultati i vlerësimeve si METT ose RAPPAM
Ekuiteti dhe qeverisja	Kush vendos dhe kush përfiton

Sasia nuk është cilësi

Një vend mund të arrijë përqindjen e synuar të zonave të mbrojtura dhe prapë të mos i menaxhojë ato. Kërko gjithmonë edhe treguesin e efektshmërisë, jo vetëm mbulimin.

Kuadri	Çfarë vlerësohet
UNESCO	Ruajtja e OUV, integriteti, mbrojtja dhe menaxhimi; IUCN i klasifikon sitet në Të mira, Të mira me disa shqetësime, Me shqetësim të konsiderueshëm, Kritike
Ramsar	Ndryshimet në karakterin ekologjik të sitit; siti mund të futet në Regjistrin Montreux nëse ka ndryshime të pafavorshme

Treguesi	Çfarë mat
Statusi i ruajtjes (Neni 17)	Shtrirja, popullata, habitati dhe perspektivat e habitateve dhe specieve
Gjendja ekologjike dhe kimike (Direktiva Kuadër e Ujërave)	Klasa e trupave ujorë
Treguesit e përbashkët të EEA	Seri të harmonizuara për ajrin, ujin, tokën dhe biodiversitetin

Si t'i afrohesh me të dhënat e tua

Treguesi	Si mund t'i afrohesh	Kufizimi
Humbja e mbulesës pyjore në një zonë	Global Forest Watch me kufirin e zonës	Përfshin edhe prerjet e ligjshme
Ndryshimi i shtratit të lumit	JRC Global Surface Water, Sentinel-2	Tregon ndryshim, jo ligjshmëri
Numri i specieve të vëzhguara	GBIF, iNaturalist	Pasqyron përpjekjen e vëzhgimit, jo bollëkun
Zjarre aktive	NASA FIRMS	Sinjalizime orientuese

Për metodën: Satelitë & monitorim.

Mos e paraqit si tregues zyrtar

Kur llogarit diçka vetë, shëno që është vlerësim i komunitetit, me metodën, burimin dhe kufizimet. Treguesit zyrtarë kanë metodologji të miratuar.